Chorobom włosów i skóry głowy sprzyjają m.in. specyficzne środowisko panujące na głowie (ograniczony dostęp światła, wilgoć, ciepło, produkcja sebum), niewłaściwa pielęgnacja, a także zmiany hormonalne. Część schorzeń ma podłoże genetyczne, z kolei inne sugerują, że coś złego dzieje się w organizmie. Sprawdźmy zatem, jakie są choroby włosów i co je powoduje.
Choroby infekcyjne oraz choroby skóry głowy o podłożu zapalnym
Schorzenia z tej grupy mogą być wywołane przez grzyby pasożytnicze lub reakcję autoimmunologiczną. Objawy obejmują przede wszystkim skórę głowy, jednak rozwój choroby nie pozostaje bez wpływu na stan włosów.
Grzybica skóry głowy
Grzybica to przykład pasożytniczej choroby skóry głowy, do której dochodzi wskutek zarażenia mikroskopijnymi grzybami zwanymi dermatofitami. Można zarazić się przez kontakt z zakażoną osobą lub zwierzęciem, a także przez używanie wspólnych akcesoriów (grzebienie, spinki, czapki) czy korzystanie z usług fryzjerskich (nieodkażone narzędzia). Leczenie grzybicy obejmuje przyjmowanie doustnych leków przeciwgrzybiczych, częste mycie głowy środkami przeciwgrzybicznymi lub wodą z mydłem, stosowanie maści oraz regularne usuwanie zakażonych włosów.
Rodzaje grzybicy skóry głowy:
- drobnozarodnikowa – bardzo zakaźna odmiana, która powoduje łamanie włosów blisko skóry głowy;
- strzygąca – objawia się bolesnymi, wypełnionymi ropą pęcherzami, nieleczona może doprowadzić do wyłysienia;
- woszczynowa – łatwo ją rozpoznać po żółtych lub szarych wykwitach skórnych, które mogą wydzielać nieprzyjemny zapach.
Łojotokowe zapalenie skóry
Choroby skóry głowy mogą występować również w innych miejscach na ciele i tak jest w przypadku łojotokowego zapalenia skóry. Jest to schorzenie przewlekłe, którego przyczyny nie są do końca poznane. Uważa się, że choroba może mieć związek z testosteronem, zaburzeniami układu odpornościowego oraz nadmiernym namnażaniem drożdżaków Malassezia. Łojotokowe zapalenie skóry objawia się rumieniem na skórze, świądem i złuszczaniem naskórka, przy czym w zaawansowanej postaci występują żółte łuskowate zmiany i strupy. Nasileniu objawów sprzyja wiele czynników, w tym na przykład zaniedbania higieniczne, stres, zła dieta, a nawet brak słońca.
Łupież
Innym rodzajem choroby skóry głowy jest łupież, który może występować razem z łojotokowym zapaleniem skóry. Łupież mogą wywołać różne czynniki – namnażanie grzybów Malassezia, dieta, stres, a także niewłaściwa pielęgnacja (suszenie gorącym powietrzem, używanie podrażniających kosmetyków). Najczęściej występującą formą choroby jest łupież suchy. Objawem są srebrzystobiałe łuski, które łatwo spadają z włosów i osadzają się na odzieży. Cięższa postacią jest łupież tłusty, który prowadzi do powstawania żółtych strupów, świądu i nadmiernego wydzielania łoju. Leczenie łupieżu tłustego wymaga przyjmowania preparatów przeciwgrzybicznych, tj. leków doustnych i środków stosowanych miejscowo.
Łuszczyca
Kolejnym przykładem choroby skóry głowy o nie do końca poznanej etiologii jest łuszczyca. Jest to przewlekłe i niezakaźne schorzenie, które może mieć podłoże autoimmunologiczne. Oznacza to, że organizm traktuje własne komórki jak zagrożenie i zwalcza je, co prowadzi do występowania widocznych objawów. Są to m.in. wykwity skórne, grudki i łuszczące się łuski. Choroba może powodować świąd i bolesność skóry, a nawet doprowadzić do wypadania włosów i okresowego łysienia. Leczenie skupia się na łagodzeniu objawów m.in. poprzez farmakoterapię, dbanie o higienę skóry oraz różnego rodzaju zabiegi (m.in. fototerapię i terapię laserem).
Choroby włosów i skóry głowy powodujące łysienie
Łysienie to utrata włosów na części lub na całej skórze głowy. Można tutaj wyróżnić dwie odmiany: łysienie bliznowaciejące oraz łysienie bez bliznowacenia. Pierwszy typ prowadzi do uszkodzenia mieszków włosowych, co wiąże się z trwałą utratą włosów. Z kolei w przypadku łysienia bez bliznowacenia włosy mogą odrosnąć, o ile zostanie przeprowadzone szybkie leczenie.
Łysienie androgenowe
Jest to najbardziej rozpowszechniony typ choroby włosów prowadzącej do łysienia, który dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiety. U panów najpierw powstają tzw. zakola w okolicy skroni, a następnie dochodzi do stopniowej utraty owłosienia na całym przodzie, wzdłuż środkowego pasa głowy i na czubku. W przypadku kobiet choroba objawia się przerzedzeniem włosów na środku głowy (przód pozostaje bez zmian). Łysienie androgenowe ma związek z działaniem aktywnej formy testosteronu, zwanej dihydrotestosteronem (DHT). W celu zahamowania choroby i odwrócenia jej skutków stosuje się leki doustne oraz leczenie miejscowe.
Łysienie anagenowe
Łysienie anagenowe to przykład odwracalnej choroby włosów, w której po wyeliminowaniu przyczyny włosy zaczynają odrastać samoistnie. W tym przypadku przerzedzenie włosów jest rozproszone na całej powierzchni głowy. Do wypadania włosów dochodzi w fazie anagenu, czyli na najważniejszym etapie wzrostu włosa. Łysienie najczęściej jest powiązane z przyjmowaniem leków (cytostatyków, retinoidów, karbamazepiny), naświetlaniami lub działaniem substancji toksycznych. Ten typ łysienia spotykany jest również u osób cierpiących na chorobę zwaną pęcherzycą.
Łysienie telogenowe
Ten rodzaj choroby włosów jest typowy dla kobiet, ponieważ często występuje po ciąży oraz po odstawieniu doustnej antykoncepcji. Do wystąpienia łysienia telogenowego przyczyniają się również stres, diety odchudzające, anemia, zatrucie metalami ciężkimi, stany gorączkowe oraz inne choroby (np. nadczynności lub niedoczynność tarczycy). Schorzenie charakteryzuje się uogólnionym przerzedzeniem włosów na całej powierzchni głowy. Po usunięciu przyczyny włosy zazwyczaj odrastają.
Łysienie plackowate
Łysienie plackowate charakteryzuje się miejscową utratą włosów, w wyniku której na głowie powstają widoczne placki nieowłosionej skóry. Zmiany mogą występować również w innych miejscach, np. na brwiach i brodzie. Ten typ łysienia prawdopodobnie ma podłoże autoimmunologiczne, choć nie ma co tego całkowitej pewności. Leczenie jest dość złożone i obejmuje różne metody, w tym m.in. podawanie środków immunosupresyjnych, stosowanie płynów na skórę, fotochemioterapię i krioterapię.
Łysienie bliznowaciejące
Bliznowaciejące choroby włosów prowadzą do trwałego wyłysienia ze względu na zanik ujść mieszków włosowych. Utrata włosów jest natomiast jednym z objawów choroby, która najczęściej ma podłoże autoimmunologiczne (mogą występować również czynniki genetyczne, infekcyjne i farmakologiczne). Łysienie bliznowaciejące może być objawem takich chorób jak: liszaj płaski, twardzina ograniczona, pęcherzyca, toczeń rumieniowaty.
Pozostałe choroby włosów: zaburzenia o podłożu genetycznym
Na koniec należy wspomnieć o anomaliach, które mają podłoże genetyczne. Do tego typu schorzeń można zaliczyć:
- trichotiodystrofię – zaburzenie związane z niedoborem cysteiny, które objawia się suchością i łamliwością włosów;
- włosy paciorkowate – rzadka choroba charakteryzująca się m.in. krótkimi, suchymi i łamliwymi włosami, często z rogowaceniem mieszkowym;
- włosy paciorkowate rzekome – choroba objawiająca się delikatnymi włosami, podatnymi na uszkodzenia mechaniczne;
- rozszczep węzłowaty włosa – objawem zaburzenia są widoczne guzki na włosach;
- rozszczep wgłębiony włosa (włosy bambusowate) – objawem są guzki i grzbiety na włosach, występujące w równych odstępach;
- włosy skręcone – charakterystyczne dla tego zaburzenia jest spłaszczenie i skręcenie włosów.
Choroby skóry głowy i włosów mogą mieć rozmaite przyczyny. Na niektóre mamy wpływ, inne są niezależne od nas. W razie wystąpienia niepokojących objawów (jak np. zmiany skórne, wypadanie włosów) należy udać się do dermatologa i trychologa. W niektórych przypadkach leczenie sprowadza się jedynie do odstawienia czynnika wyzwalającego, ale w innych wymaga wdrożenia leków i środków do stosowania miejscowego.